عبد الحسين شهيدى صالحى
84
تفسير و تفاسير شيعه ( فارسى )
البداية و النهاية ، 11 / 195 ؛ لسان الميزان ، 5 / 172 - 173 ؛ الاعلام ، 6 / 132 ؛ الوافى بالوفيات ، 3 / 82 ؛ كشف الظنون ، 1 / 120 به بعد ؛ معجم المؤلفين ، 10 / 13 ؛ طبقات المفسرين ، داودى ، 2 / 148 . تفسير فرات كوفى ، اثر شيخ ابو القاسم فرات ( م ح 307 ق ) فرزند ابراهيم بن فرات كوفى ، از مفسران شيعه در عصر غيبت صغرى و محدثين اماميه . محمد الكاظم مصحح اين تفسير ، در مقدمهء خود يكصد و بيست و شش نفر از مشايخ وى را با ذكر سند ضبط كرده است . تفسير مورد بحث در يك جلد به زبان عربى مقصور بر احاديث و روايات از طريق ائمهء معصومين ( ع ) و اكثر آنها در تفسير آياتى است كه در شأن نزول و فضائل حضرت امير المؤمنين ( ع ) و خاندان عصمت و طهارت ( ع ) نازل گرديده است . اگر مفسر را زيدى نخوانيم مسلما وى تحتتأثير افكار آنها قرار داشته است و مشرب زيدى او كاملا در اين تفسير منعكس است . ولى شيخ صدوق ( م 381 ق ) كه با يك واسطه از فرات روايت مىكند . اصرار بر امامى بودن فرات دارد و نيز بسيارى از اسناد روايات شيخ صدوق كه به واسطهء شيخ خود ابو القاسم محمد بن الحسن بن سعيد هاشمى كوفى نقل مىنمايد ( و بعضى از آنها مورخ سال 354 ق است ) از جمله در آثارش الامالى ، و الخصال ، و الاكمال ، و معانى الاخبار ، و اخبار الزهراء ، اين احتمال را پيش مىكشد كه وى نخست زيدى مذهب بوده سپس به اماميه گرويده است و روايات شيخ صدوق در زمان امامى بودن اوست ؛ يا اينكه زيدى معتدل بوده و بر اعتقادات اماميه عمل مىكرده است . مسلم آن است كه اين تفسير مورد قبول علماى اماميه واقع شده و يكى از منابع مهم شيعهء اماميه است و از مآخذ تمامى مفسران شيعه در طى تاريخ تفسير است چنان كه از منابع علامه مجلسى در بحار الانوار و شيخ حر عاملى در وسائل الشيعة و غيره است . مفسر اين تفسير را بر وفق سورههاى قرآن كريم ترتيب داده و آغاز آن از سورهء فاتحة الكتاب و پايان